Ja, een man kan volledig onvruchtbaar zijn, maar dat hangt af van de oorzaak van het probleem. In sommige gevallen kan het voorkomen dat er geen zaadcellen in het sperma van een man zitten. Dit wordt azoöspermie genoemd. Maar “geen zaadcellen in het sperma” betekent niet altijd dat er geen kans is op een biologisch kind.
Sommige oorzaken van azoöspermie zijn te behandelen. In andere gevallen worden er weliswaar nog zaadcellen in de testikels aangemaakt, maar kunnen deze het sperma niet bereiken omdat de doorgang geblokkeerd is. Soms kunnen zaadcellen rechtstreeks uit de testikels worden gewonnen en worden gebruikt bij kunstmatige voortplantingsbehandelingen, zoals IVF met ICSI.
De belangrijkste eerste stap is het laten uitvoeren van onderzoek. Uit een spermaanalyse kan blijken of er zaadcellen in het sperma aanwezig zijn, en meestal is herhaling van het onderzoek nodig om een zeer laag of nul aantal zaadcellen te bevestigen. NICE-richtlijn beveelt aan om na een afwijkend resultaat een herbevestigende spermaanalyse uit te voeren, en stelt dat bij azoöspermie of ernstige oligozoöspermie de herhalingstest zo snel mogelijk moet plaatsvinden in plaats van drie maanden te wachten.
Wat houdt het in als een man volledig onvruchtbaar is?
Als mensen vragen of een man volledig onvruchtbaar kan zijn, bedoelen ze meestal een van de volgende twee dingen:
- Kan een man helemaal geen sperma hebben?
- Kan het zijn dat een man helemaal geen kans heeft om een biologisch kind te krijgen?
Dit zijn niet altijd dezelfde dingen.
Een man kan azoöspermie, wat betekent dat er geen zaadcellen in het sperma worden aangetroffen. Maar de oorzaak is wel van belang. Er kan sprake zijn van een verstopping waardoor de zaadcellen niet in het sperma terechtkomen, of de testikels produceren mogelijk niet genoeg zaadcellen.
Dat verschil is belangrijk, omdat sommige gevallen te behandelen zijn en bij sommige mannen met azoöspermie toch sperma kan worden verkregen voor een vruchtbaarheidsbehandeling.
Wat is azoöspermie?
Azoöspermie houdt in dat er na een spermaonderzoek geen zaadcellen in het ejaculaat worden aangetroffen.
Dit betekent niet dat er geen sperma is. Een man met azoöspermie kan nog steeds ejaculeren. Het sperma ziet er misschien normaal uit, maar het bevat geen meetbare hoeveelheid zaadcellen.
Daarom kun je aan het uiterlijk van het sperma alleen niet zien of er zaadcellen in zitten. Een monster kan er volkomen normaal uitzien, maar toch geen zaadcellen bevatten.
De NHS-gids over een laag aantal zaadcellen legt uit dat de belangrijkste test voor een laag aantal zaadcellen een spermaonderzoek is, waarbij het aantal zaadcellen, hun beweeglijkheid en hun vorm worden gecontroleerd. Als uit de test blijkt dat er mogelijk een probleem is, wordt meestal nog een spermaonderzoek uitgevoerd om het resultaat te bevestigen.
Kan een man onvruchtbaar zijn volgens 100%?
Ja, sommige mannen kunnen volledig onvruchtbaar zijn als ze geen sperma produceren en er geen sperma kan worden afgenomen.
Veel mannen bij wie geen zaadcellen worden aangetroffen, moeten echter niet aannemen dat dit na één test al het definitieve oordeel is.
Een uitslag waarbij geen zaadcellen worden aangetroffen, vereist medische follow-up. Er kan sprake zijn van een probleem bij het afnemen van het monster, een tijdelijke factor, een verstopping, een hormonaal probleem of een andere behandelbare oorzaak. Aan de hand van aanvullend onderzoek kan worden vastgesteld of er zaadcelproductie plaatsvindt en of het mogelijk is om zaadcellen te verkrijgen of een behandeling te ondergaan.
Het nauwkeurigere antwoord is dus:
Een man kan volledig onvruchtbaar zijn, maar één afwijkende uitslag van een spermaonderzoek is daar niet altijd het bewijs van.
Kan een man klaarkomen als hij geen sperma heeft?
Ja. Een man kan sperma ejaculeren, zelfs als er geen zaadcellen in het sperma zitten.
Dat komt omdat sperma en zaad niet hetzelfde zijn.
Sperma is de vloeistof die tijdens de ejaculatie vrijkomt. Spermacellen zijn de voortplantingscellen in die vloeistof. Het grootste deel van de sperma-vloeistof is afkomstig van klieren zoals de zaadblaasjes en de prostaat, en niet rechtstreeks van de spermacellen.
Daarom kan een man normaal ogend sperma, een normale ejaculatie en zelfs een normale seksuele drang hebben, maar toch aan azoöspermie lijden.
Een test is de enige manier om vast te stellen of er sperma aanwezig is.
Wat zijn de oorzaken van azoöspermie?
Azoöspermie kan om verschillende redenen optreden. De belangrijkste categorieën zijn doorgaans:
- Oorzaken vóór de testikels
Dit zijn problemen met de hormoonsignalen die de testikels opdracht geven om sperma aan te maken. - Oorzaken aan de zijde van de testikels
Dit zijn aandoeningen in de testikels die de spermaproductie beïnvloeden. - Post-testiculaire of obstructieve oorzaken
Dit gebeurt wanneer er zaadcellen worden aangemaakt, maar deze niet in het sperma terecht kunnen komen.
Cleveland Kliniek legt uit dat azoöspermie verschillende oorzaken kan hebben en dat veel daarvan te behandelen zijn. Ook wordt opgemerkt dat bij sommige mannen levende zaadcellen kunnen worden gewonnen en gebruikt bij geassisteerde voortplantingstechnieken zoals IVF.
Obstructieve azoöspermie: de zaadcellen worden tegengehouden
Obstructieve azoöspermie houdt in dat er wel zaadcellen worden aangemaakt, maar dat deze door een blokkade niet in het sperma terecht kunnen komen.
Dit kan gebeuren door:
- Eerdere vasectomie
- Aangeboren afwezigheid van de zaadleider
- Infectie of ontsteking
- Littekens na een operatie
- Verstopping in de bijbal
- Obstructie van de zaadgeleider
In sommige gevallen kan de verstopping operatief worden verholpen. In andere gevallen kan sperma rechtstreeks worden afgenomen en worden gebruikt bij IVF met ICSI.
NICE omschrijft obstructieve azoöspermie als de afwezigheid van zaadcellen in het ejaculaat als gevolg van een obstructie in bijvoorbeeld de bijbal, de zaadleider of de ejaculatiekanalen.
Niet-obstructieve azoöspermie: de spermaproductie is zeer laag of ontbreekt volledig
Bij niet-obstructieve azoöspermie ligt het probleem bij de spermaproductie zelf.
Het kan zijn dat de testikels heel weinig of helemaal geen zaadcellen produceren.
Mogelijke oorzaken zijn onder meer:
- Genetische aandoeningen
- Klinefelter-syndroom
- Microdeleties op het Y-chromosoom
- Eerdere chemotherapie of bestraling
- Onderstandige testikels
- Letsel aan de testikels
- Ernstige varicocele
- Hormonale stoornissen
- Gebruik van anabole steroïden
- Testosteronvervangingstherapie
- Infectie of ontsteking
- Onbekende oorzaken
Dit type kan complexer zijn. Bij sommige mannen kunnen er nog kleine gebieden in de testikels aanwezig zijn waar sperma wordt aangemaakt. In bepaalde gevallen kan een specialist proberen sperma te winnen.
Richtlijnen van de AUA/ASRM beveelt specifieke genetische tests aan, zoals analyse op microdeleties in het Y-chromosoom, voor mannen met primaire onvruchtbaarheid en azoöspermie of een zeer lage spermaconcentratie.
Kan een laag testosterongehalte een man onvruchtbaar maken?
Hormonen spelen een belangrijke rol bij de productie van sperma.
Een laag testosterongehalte, een laag FSH-gehalte, een laag LH-gehalte of andere hormonale problemen kunnen de spermaproductie beïnvloeden. Maar testosteron is een ingewikkeld hormoon. Het innemen van extern testosteron, bijvoorbeeld via een testosteronvervangende therapie, kan bij sommige mannen de spermaproductie verminderen of zelfs tot stilstand brengen.
Dit verbaast veel mensen. Een man kan zich door het gebruik van testosteron beter voelen, meer energie hebben of een sterker libido, maar zijn spermatelling kan dalen.
Als een man probeert zwanger te worden of zijn vruchtbaarheid wil behouden, moet het gebruik van testosteron worden besproken met een arts of vruchtbaarheidsspecialist.
Je kunt hierover meer lezen in deze handleidingen:
- Testosteronvervangingstherapie en mannelijke vruchtbaarheid
- Testosteron en spermakwaliteit
- Hypogonadisme en vruchtbaarheid
Kan een bepaalde levensstijl ervoor zorgen dat een man volledig onvruchtbaar wordt?
De levensstijl kan de gezondheid van het sperma aantasten, maar leidt op zichzelf meestal niet tot blijvende en volledige onvruchtbaarheid bij de man.
Bepaalde blootstellingen kunnen de spermaproductie echter aanzienlijk verminderen, vooral in combinatie met andere factoren.
Hieronder vallen onder meer:
- Anabole steroïden
- Testosteronvervangende therapie zonder anticonceptie
- Zwaar roken
- Overmatig alcoholgebruik
- Recreatief drugsgebruik
- Blootstelling aan hitte
- Slecht slapen
- Obesitas
- Ernstige stress
- Onbehandelde varicocele
- Bepaalde medicijnen
- Recente koorts of ernstige ziekte
Sommige veranderingen kunnen omkeerbaar zijn. De productie van zaadcellen kost tijd, dus het kan enkele maanden duren voordat verbeteringen in de resultaten zichtbaar worden.
Handige gidsen:
- Hoe de kwaliteit van sperma op natuurlijke wijze verbeteren
- Hoe je het aantal zaadcellen op natuurlijke wijze kunt verhogen
- Steroïden, proteïneshakes en vruchtbaarheid bij mannen
- Hitte beschadigt sperma
Kan een man zonder sperma toch een kind krijgen?
Soms wel, ja.
Dat hangt af van de oorzaak.
Als er wel sperma wordt aangemaakt maar de afvoer geblokkeerd is, zijn er mogelijk opties zoals een chirurgische ingreep of het winnen van sperma. Als de spermaproductie erg laag is, kan een specialist mogelijk toch rechtstreeks in het testikelweefsel naar sperma zoeken.
Als er sperma wordt aangetroffen, is een kunstmatige voortplantingsbehandeling zoals IVF met ICSI mogelijk. Bij ICSI wordt één enkel spermacel rechtstreeks in een eicel geïnjecteerd.
Maar als er geen sperma wordt aangemaakt en er ook geen kan worden afgenomen, is biologisch vaderschap met het eigen sperma van de man wellicht niet mogelijk. In dat geval zijn er mogelijk alternatieven, zoals donorsperma, adoptie of andere manieren om een gezin te stichten.
Daarom is de diagnose zo belangrijk. “Geen zaadcellen in het sperma” betekent niet in alle gevallen “geen mogelijkheden”.
Hoe wordt volledige mannelijke onvruchtbaarheid vastgesteld?
Volledige mannelijke onvruchtbaarheid kan niet worden vastgesteld op basis van het uiterlijk, de seksuele drang of de samenstelling van het sperma.
Meestal begint het met een spermaonderzoek.
Als er geen zaadcellen worden waargenomen, kunnen de volgende stappen zijn:
- Herhaling van het spermaonderzoek
- Uitgebreide medische anamnese
- Lichamelijk onderzoek
- Hormoonbloedonderzoeken
- Genetische testen
- Echografie van het scrotum
- In sommige gevallen een urinetest na ejaculatie
- Verwijzing naar een specialist in urologie of vruchtbaarheid
- Beoordeling van de mogelijkheden voor spermawinning
NICE beveelt aan om na een afwijkende zaadanalyse een herhalingsonderzoek ter bevestiging uit te voeren, en om dit onderzoek sneller te herhalen als azoöspermie of ernstige oligozoöspermie wordt vastgesteld.
Kan een spermatest voor thuisgebruik volledige onvruchtbaarheid vaststellen?
Een spermatest voor thuisgebruik kan een nuttige eerste stap zijn om inzicht te krijgen in de gezondheid van het sperma, maar voor een medische diagnose van volledige onvruchtbaarheid is een klinisch onderzoek nodig.
Een thuistest kan helpen vaststellen of belangrijke spermakennmerken laag zijn of dat er mogelijk verder onderzoek nodig is. Maar als uit de uitslag blijkt dat het aantal zaadcellen zeer laag is of dat er helemaal geen zaadcellen aanwezig zijn, moet er vervolgonderzoek plaatsvinden in een kliniek of bij een arts.
Met de spermatest voor thuisgebruik van ExSeed kunnen mannen vanuit hun eigen huis en in alle privacy belangrijke indicatoren voor de gezondheid van hun sperma controleren, waaronder de concentratie, de beweeglijkheid, het volume en het totale aantal beweeglijke zaadcellen.
Handige gidsen:
- Spermatest voor thuisgebruik
- Nauwkeurigheid van de spermatest thuis
- Spermaonderzoek: wat wordt er gemeten?
- Heb je een lage spermascore? Wat nu te doen?
Wat moet je doen als uit de uitslag blijkt dat er geen zaadcellen zijn?
Een uitslag waarbij geen sperma wordt aangetroffen, kan beangstigend zijn, maar de volgende stap is niet in paniek raken. Het gaat erom dit te bevestigen en nader te onderzoeken.
Dit is waar het meestal om draait:
- Herhaal de test
Een herhaalde spermaanalyse helpt vaststellen of er sprake is van een blijvende afwezigheid van zaadcellen. - Controleer de afhaalvoorwaarden
Als er een deel van het monster ontbreekt, de verkeerde container wordt gebruikt of de instructies niet worden opgevolgd, kan dit de resultaten beïnvloeden. - Raadpleeg een arts of vruchtbaarheidsspecialist
Een specialist kan helpen vaststellen of het om een obstructieve, hormonale, genetische of testiculaire oorzaak gaat. - Vraag naar hormoon- en genetische tests
Dit kan helpen verklaren waarom er geen zaadcellen aanwezig zijn. - Bespreek de mogelijkheden op het gebied van vruchtbaarheid
Afhankelijk van de oorzaak kan behandeling, spermawinning of geassisteerde voortplanting mogelijk zijn.
Is mannelijke onvruchtbaarheid blijvend?
Soms, maar niet altijd.
Onvruchtbaarheid bij mannen kan, afhankelijk van de oorzaak, tijdelijk, behandelbaar, gedeeltelijk omkeerbaar of permanent zijn.
Bijvoorbeeld:
- Een tijdelijke daling na koorts kan na verloop van tijd weer verbeteren.
- Onvruchtbaarheid die verband houdt met hormonen kan soms op een behandeling reageren.
- Obstructieve azoöspermie kan soms operatief worden behandeld of worden omzeild door middel van sperma-extractie.
- Schade als gevolg van chemotherapie, genetische aandoeningen of ernstig testiculair falen kan lastiger zijn.
Daarom moeten mannen vermijden om op basis van één resultaat meteen het ergste te veronderstellen.
De essentie
Een man kan volledig onvruchtbaar zijn, maar bij veel mannen met een zeer laag of nul aantal zaadcellen is nader onderzoek nodig om te weten wat dit precies betekent.
Azoöspermie houdt in dat er geen zaadcellen in het sperma worden aangetroffen, maar dit betekent niet altijd dat er nergens in het lichaam zaadcellen worden aangemaakt. Sommige oorzaken zijn te behandelen. In sommige gevallen kunnen zaadcellen worden gewonnen en gebruikt bij een vruchtbaarheidsbehandeling.
De belangrijkste stappen zijn het testen, de bevestiging en het advies van specialisten.
FAQs
Kan een man onvruchtbaar zijn volgens het 100%-principe?
Ja, sommige mannen kunnen volledig onvruchtbaar zijn, vooral als ze geen sperma produceren en er ook geen kan worden afgenomen. Maar één afwijkende uitslag van een spermaonderzoek is niet voldoende om dit met zekerheid te kunnen vaststellen.
Kan een man geen sperma hebben en toch ejaculeren?
Ja. Sperma en zaadcellen zijn twee verschillende dingen. Een man kan sperma ejaculeren, zelfs als er geen zaadcellen in het monster aanwezig zijn.
Wat is azoöspermie?
Azoöspermie houdt in dat er na een spermaonderzoek geen zaadcellen in het sperma worden aangetroffen.
Is azoöspermie altijd blijvend?
Nee. Sommige oorzaken van azoöspermie zijn te behandelen, vooral als het om een hormonale aandoening gaat of als de aandoening wordt veroorzaakt door een verstopping.
Kun je nog steeds een kind krijgen als je azoöspermie hebt?
Soms. Als er sperma uit de testikels kan worden verkregen of als de verstopping kan worden behandeld, is een vruchtbaarheidsbehandeling mogelijk.
Wat is de oorzaak van het ontbreken van zaadcellen?
Mogelijke oorzaken zijn onder meer verstoppingen, genetische aandoeningen, hormonale stoornissen, letsel aan de testikels, chemotherapie, bestraling, varicocele, het gebruik van testosteron en het gebruik van anabole steroïden.
Kan testosteron een man onvruchtbaar maken?
Ja, extern toegediend testosteron kan bij sommige mannen de spermaproductie verminderen of tot stilstand brengen. Mannen die kinderen willen, moeten eerst met een arts overleggen voordat ze testosteron gaan gebruiken.
Wat moet ik doen als mijn spermatelling nul is?
Herhaal de test en raadpleeg een arts, uroloog of vruchtbaarheidsspecialist. Een nulresultaat moet worden bevestigd en nader onderzocht.
