Azoöspermie – niet makkelijk te spellen en niet makkelijk om mee om te gaan. De aandoening komt vrij zelden voor en treft slechts 1% van de mannen. Toch is deze aandoening verantwoordelijk voor tussen de 10% en 15% van de gevallen van onvruchtbaarheid (Sharma & Leslie, StatPearls, 2023). Wat is het nu precies, en wat kun je doen als je er last van hebt? We hebben het hier allemaal voor je op een rijtje gezet. Als je je afvraagt of een man überhaupt volledig onvruchtbaar kan zijn, bekijk hier onze gids, aangezien azoöspermie de meest voorkomende oorzaak is, kan het antwoord ja zijn.
Wat betekent azoöspermie?
Laten we eerst eens goed begrijpen wat azoöspermie precies is. In het algemeen wordt met azoöspermie bedoeld dat mannen geen zaadcellen in hun sperma hebben.
Even een korte uitleg over biologie. Je testikels produceren zaadcellen. Wanneer je ejaculeert, reizen die zaadcellen door je voortplantingskanaal en vermengen ze zich met vloeistof in je zaadleiders, waardoor sperma ontstaat. Bij azoöspermie zijn er geen zaadcellen. Dus hoewel je sperma er misschien normaal uitziet, kun je er geen kind mee verwekken.
Soorten azoöspermie
Er zijn in feite drie verschillende soorten azoöspermie. Deze kunnen worden onderverdeeld in niet-obstructieve en obstructieve vormen.
De twee niet-obstructieve vormen zijn pre-testiculaire azoöspermie en testiculaire azoöspermie. Pre-testiculaire azoöspermie treedt op wanneer de hormonen die verantwoordelijk zijn voor de aanmaak van sperma niet naar behoren functioneren. Testiculaire azoöspermie wordt veroorzaakt door problemen met de functie of de structuur van de testikels.
Daarnaast is er posttesticulaire azoöspermie, ook wel ‘obstructieve’ azoöspermie genoemd. Deze aandoening wordt veroorzaakt door problemen met de ejaculatie, meestal als gevolg van een of andere obstructie in het voortplantingsstelsel.
Oorzaken van azoöspermie
Verschillende soorten azoöspermie hebben verschillende oorzaken.
Pre-testiculaire azoöspermie
Bij dit type azoöspermie draait alles om je hormonen. Genetische aandoeningen zijn een veelvoorkomende oorzaak. Neem bijvoorbeeld het Klinefelter-syndroom, waarbij het lichaam een extra X-chromosoom heeft. Dit kan de testosteronproductie en andere delen van het voortplantingssysteem beïnvloeden. Het syndroom van Kallmann is een ander voorbeeld. Dit syndroom beïnvloedt het vermogen van het lichaam om gonadotropine-afgevend hormoon (GnRH) aan te maken, wat de spermaproductie kan verstoren. Ook schade aan de hersenen kan deze vorm veroorzaken, met name aan de hypothalamus of de hypofyse (Cleveland Kliniek).
Testiculaire azoöspermie
Dit heeft te maken met problemen met de testikels zelf. Ook hier kan het Klinefelter-syndroom de oorzaak zijn. Andere symptomen van deze aandoening zijn onder meer ontbrekende testikels of testikels die niet zijn ingedaald. Je kunt ook problemen met de werking van je testikels krijgen als je de bof hebt gehad, of als je een operatie of bestralingstherapie voor kanker hebt ondergaan. Ook varicoceles kunnen deze vorm veroorzaken. Dit is een aandoening waarbij de aderen in de testikels gezwollen of verstrengeld zijn. Je kunt hier meer over lezen varicoceles hier.
Post-testiculaire azoöspermie
Dit is eigenlijk de meest voorkomende vorm, die in ongeveer 40% van de gevallen van azoöspermie voorkomt (Cleveland Kliniek). Het komt in feite neer op een verstopping of een onderbroken verbinding in de kanalen die betrokken zijn bij de zaadproductie. Een eerder opgelopen letsel of cysten kunnen hier de oorzaak van zijn. Hetzelfde geldt voor een vasectomie (hoewel dat natuurlijk juist de bedoeling ervan is!).
Er kunnen ook genetische aandoeningen zijn waardoor de kanalen in je voortplantingsstelsel zich niet goed ontwikkelen. Zo is bijvoorbeeld aangeboren bilaterale afwezigheid van de zaadleiders (CBAVD) een genetische aandoening. De zaadleiders, die het sperma vanuit de testikels transporteren, ontbreken (MedlinePlus Genetics, NIH).
Hoe weet ik of ik azoöspermie heb?
Het interessante aan azoöspermie is het volgende: voor een aandoening die zo’n grote invloed op je leven heeft, zijn er vaak geen symptomen. Veel mannen komen er pas achter dat ze deze aandoening hebben als ze proberen een kind te krijgen – en daar helaas niet in slagen.
De beste manier om daar achter te komen, is je sperma te laten onderzoeken voordat je probeert zwanger te worden. A spermaconcentratietest meet hoeveel zaadcellen er in je sperma zitten. Onze ExSeed-test voor sperma thuis Hiermee kun je thuis snel en eenvoudig een spermaanalyse uitvoeren. Een daadwerkelijk gebrek aan zaadcellen in je monster kan wijzen op azoöspermie. Als je je zorgen maakt, neem dan onmiddellijk contact op met ons medisch team; zij zullen je adviseren over de volgende stappen. Een specialist kan vervolgens bloed- en hormoononderzoeken uitvoeren en een lichamelijk onderzoek doen om de oorzaak vast te stellen.
Sommige symptomen van azoöspermie houden verband met bijkomende aandoeningen. Hormoonstoornissen kunnen zich uiten in een laag libido of erectiestoornissen. Door een verstopping kunnen je testikels opgezwollen raken en pijn gaan doen.
Kan ik kinderen krijgen als ik azoöspermie heb?
Het ontbreken van sperma vormt uiteraard een belemmering bij het stichten van een gezin, maar het is niet onmogelijk. Mannen met een laag aantal zaadcellen kunnen de situatie vaak verbeteren door hun eetgewoonten en levensstijl aan te passen. Bij azoöspermie is echter meestal wat meer medische hulp nodig.
Een operatie kan een verstopping soms verhelpen. Hormonale behandelingen kunnen helpen als je moeite hebt met het produceren van sperma. Er bestaat ook een ingreep die micro-TESE heet, waarbij met een kleine naald in de testikels wordt geprikt om sperma te winnen. Artsen kunnen dat sperma vervolgens gebruiken bij vruchtbaarheidsbehandelingen zoals IVF of ICSI (Cleveland Kliniek). Dit werkt goed bij veel mannen met niet-obstructieve azoöspermie, hoewel er in sommige gevallen geen levensvatbare zaadcellen worden aangetroffen.
Onthoud dat je, ook al kun je door azoöspermie geen biologische kinderen krijgen, toch vader kunt worden. Veel mannen met azoöspermie maken gebruik van donorsperma om een gezin te stichten. Meer informatie hierover vind je op Hier vind je een spermadonor in het Verenigd Koninkrijk. En als je toch bezig bent, bekijk dan ook eens ons interview met Emma Grønbæk, ook bekend als Donor Child, om te horen hoe gelukkig het leven met een donorbevruchting kan zijn!
De belangrijkste tips voor azoöspermie
Zoals altijd helpt een vroege diagnose van een vruchtbaarheidsprobleem je om sneller de juiste weg naar het ouderschap te vinden. Als je moeite hebt om zwanger te worden, of vermoedt dat je azoöspermie hebt, steek dan je kop niet in het zand. Kennis is macht. Laat je sperma zo snel mogelijk onderzoeken, zodat je weet welke mogelijkheden je allemaal hebt.
Referenties
- Sharma M, Leslie SW. Azoospermie. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023.
- Cleveland Clinic. Azoöspermie (geen zaadcellen): oorzaken en behandeling. Bijgewerkt in september 2023.
- MedlinePlus Genetics (Nationale Bibliotheek voor Geneeskunde van de VS). Aangeboren bilaterale afwezigheid van de zaadleiders.
