Het bestuderen van stress is een uitdaging omdat de definitie zelf onduidelijk is. Voor sommige mensen voelt stress motiverend en positief. Voor anderen kan het overweldigend en destructief zijn.
We weten ook dat er een verband bestaat tussen lage spermakwaliteit en stress.
In dit artikel gaan we dieper in op hoe stress de vruchtbaarheid kan beïnvloeden en hoe het het vermogen om zwanger te worden kan beïnvloeden.
De wetenschap achter stress en vruchtbaarheid
Onderzoekers weten nog steeds niet precies hoe stress de vruchtbaarheid vermindert. Sommige deskundigen zijn van mening dat stress het libido verlaagt, wat natuurlijk leidt tot minder frequente seks. Anderen suggereren dat stress het immuunsysteem verzwakt op een manier die de innesteling in het vrouwelijk lichaam kan beïnvloeden.
Stress bij mannen
Bij mannen denken sommige wetenschappers dat stress de spermaconcentratie vermindert door een stijging van glucocorticoïden te veroorzaken. Deze steroïde hormonen kunnen de testosteronproductie in de testikels verminderen.
Stress kan ook oxidatieve stress in spermacellen verhogen. Als gevolg hiervan kunnen de spermaconcentratie en -beweeglijkheid afnemen.
Stress bij vrouwen
Bij vrouwen kan hoge stress het evenwicht van geslachtshormonen verstoren. Deze onbalans kan de ovulatie minder voorspelbaar maken en de kans op bevruchting verminderen.
Wetenschappelijke studies
Verschillende studies tonen een verband aan tussen stress en een lagere spermakwaliteit. De bevindingen zijn echter niet altijd consistent.
Een onderzoek uit 2014 in Vruchtbaarheid en steriliteit onderzochten 193 mannen in de leeftijd van 38-49 jaar. Onderzoekers ontdekten dat levensstress (maar niet werkstress) werd in verband gebracht met een verminderde spermaconcentratie, lagere beweeglijkheid en meer abnormaal gevormde spermacellen.
Nog een Studie 201004660-8/pdf) van 744 mannen bleek dat mannen die twee of meer stressvolle gebeurtenissen in hun leven hadden meegemaakt, een lagere spermaconcentratie hadden. De vorm van hun sperma was echter vergelijkbaar met die van mannen die minder stress hadden gemeld, wat suggereert dat hun vruchtbaarheidspotentieel mogelijk niet was veranderd.
A Studie 2018 gepubliceerd in de Amerikaans tijdschrift voor reproductieve immunologie onderzocht 45 koppels die IVF ondergingen. Vrouwen met hogere bloedspiegels van een stressgerelateerd molecuul hadden minder kans om zwanger te worden na één IVF-cyclus.
Een ander onderzoek onderzocht de niveaus van speeksel alfa-amylase, een enzym dat vrijkomt als reactie op stress.
Een onderzoek uit 2014 in Menselijke voortplanting ontdekte dat vrouwen met de hoogste concentraties van dit enzym:
- 29% minder kans om zwanger te worden na een jaar, en
- meer dan twee keer zoveel kans om als onvruchtbaar te worden aangemerkt
in vergelijking met vrouwen met de laagste niveaus.
Een onderzoek uit 2019 in het tijdschrift Stress vond vergelijkbare resultaten bij zowel mannen als vrouwen die een vruchtbaarheidsbehandeling ondergingen.
Therapie om stress te verminderen
In 2015 publiceerden psycholoog Yoon Frederiksen en collega's een systematisch overzicht en meta-analyse van 39 studies. Ze evalueerden hoe psychosociale interventies van invloed waren op het leed en de zwangerschapspercentages bij paren die een vruchtbaarheidsbehandeling ondergingen.
Hun resultaten waren opvallend:
Koppels die cognitieve gedragstherapie (CGT) of mindfulness-oefeningen gebruikten, waren meer dan twee keer zo waarschijnlijk om zwanger te worden in vergelijking met vrouwen die geen strategieën voor stressvermindering gebruikten.
Dit betekent dat CBT en mindfulness kunnen helpen om emotionele stress te verminderen en ook de kans op zwangerschap te vergroten. Het effect was over het algemeen sterker bij vrouwen dan bij mannen.
Wat u moet doen
Als onvruchtbaarheid of vruchtbaarheidsbehandelingen stressvol voor u zijn, bent u niet de enige. Veel stellen ervaren dezelfde emotionele druk. Het is belangrijk om met deze gevoelens om te gaan en technieken toe te passen om stress te verminderen.
Als stress invloed kan hebben op de vruchtbaarheid, neem dan maatregelen om stress in uw dagelijks leven te verminderen.
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
CBT helpt mensen negatieve denkpatronen te herkennen en te veranderen. Het leert praktische strategieën die het copingvermogen verbeteren en emotionele spanning verminderen. Deze hulpmiddelen kunnen vooral nuttig zijn tijdens vruchtbaarheidsbehandelingen, die overweldigend kunnen aanvoelen.
Wij raden het volgende aan:
- Zoek iemand die je vertrouwt en bij wie je je veilig voelt, en deel je problemen.
- Probeer mindfulness-apps om te ontspannen.
- Beoefen activiteiten zoals sporten, yoga, acupunctuur, massage of meditatie.
- Communiceer openlijk met je partner over hoe je je voelt.
- Schrijf je gedachten en emoties op.
- Word lid van online ondersteuningsnetwerken waar je je ervaringen kunt delen en je begrepen voelt.
- Zoek professionele hulp, zoals een huisarts of psycholoog met ervaring op het gebied van vruchtbaarheidsondersteuning.
Als je al weet wat je helpt om te ontspannen, begin daar dan mee. Lichamelijke activiteiten, creatieve hobby's of tijd doorbrengen in de natuur kunnen een sterk positief effect hebben op je geestelijke gezondheid.
Deze blog is geschreven in samenwerking met Yoon Frederiksen, aut. psycholoog en Ph.D., van de Deense patiëntenorganisatie. Vruchtbaarheidszorg.
