Miljoenen mensen over de hele wereld lijden aan auto-immuunziekten en sommige daarvan komen vaker of ernstiger voor bij mannen. Deze aandoeningen veroorzaken meestal ontstekingen en orgaanproblemen, maar ze hebben ook invloed op de vruchtbaarheid - een neveneffect dat vaak over het hoofd wordt gezien. Hieronder bespreken we vijf auto-immuunziekten die vaker voorkomen bij mannen en leggen we uit hoe elke ziekte de reproductieve gezondheid kan schaden.
Ankyloserende Spondylitis (AS)
Wat het is:
Ankyloserende spondylitis is een soort inflammatoire artritis die vooral de wervelkolom en de gewrichten in de onderrug aantast. Het begint vaak in de vroege volwassenheid en komt twee tot drie keer vaker voor bij mannen (Braun & Sieper, 2007).
Impact op vruchtbaarheid:
- Chronische ontsteking verhoogt de oxidatieve stress, die de vorm, de beweging en het DNA van sperma kan beschadigen (Ricci et al., 2009).
- Ontstekingshormonen kunnen testosteron verlagen en de spermaproductie vertragen.
- Pijn, stijfheid en vermoeidheid leiden vaak tot erectieproblemen en een lager libido.
- Geneesmiddelen die TNF-remmers worden genoemd (zoals etanercept of adalimumab) lijken veilig voor de vruchtbaarheid en kunnen zelfs de gezondheid van sperma verbeteren (Mahmoud et al., 2011).
Psoriasis en artritis psoriatica (PsA)
Wat het is:
Psoriasis is een langdurige huidaandoening die rode, schilferige plekken veroorzaakt. Ongeveer 30% van de mensen met psoriasis ontwikkelt ook psoriatische artritis, wat gewrichtspijn en zwelling veroorzaakt. Deze aandoeningen verschijnen eerder en ontwikkelen zich sneller bij mannen.
Impact op vruchtbaarheid:
- Ontsteking verhoogt de oxidatieve stress in sperma, wat het aantal en de beweging van spermacellen kan verminderen.
- Zichtbare huidsymptomen en pijn kunnen het zelfvertrouwen aantasten en leiden tot seksuele vermijding.
- Ontstekingschemicaliën zoals TNF-alfa en IL-17 kunnen de hormoonbalans verstoren en testosteron verlagen.
- Behandelingen die deze cytokinen blokkeren, zoals TNF- of IL-17-remmers, zijn over het algemeen veilig voor mannen met een kinderwens (Micu et al., 2023).
Reumatoïde artritis (RA)
Wat het is:
Reumatoïde artritis is een auto-immuunziekte die vooral de gewrichten aantast, maar ook het hele lichaam kan aantasten. Hoewel het vaker voorkomt bij vrouwen, krijgen mannen vaak te maken met een agressievere vorm van de ziekte.
Impact op vruchtbaarheid:
- Mannen met RA hebben vaak een lagere testosteronspiegel en een hogere LH-spiegel, een teken van hormonale disbalans (Kiss et al., 2005).
- Voortdurende ontstekingen kunnen het DNA van sperma beschadigen en de kwaliteit ervan verminderen.
- Depressie, vermoeidheid en gewrichtspijn kunnen het libido verlagen en de seksuele prestaties beïnvloeden.
- Veelgebruikte RA-medicijnen, waaronder methotrexaat en biologische geneesmiddelen, zijn meestal niet schadelijk voor de vruchtbaarheid, maar artsen adviseren soms om een korte pauze in te lassen voordat u probeert zwanger te worden.
Type 1 Diabetes Mellitus (T1DM)
Wat het is:
Type 1 Diabetes is een auto-immuunziekte die de insulineproducerende cellen in de alvleesklier vernietigt. Het begint meestal in de kinder- of tienerjaren en vereist dagelijkse behandeling met insuline.
Impact op vruchtbaarheid:
- Een hoge bloedsuikerspiegel verhoogt de oxidatieve stress en beschadigt kleine bloedvaten, wat het DNA van het sperma kan beschadigen en de beweeglijkheid kan verminderen (Agbaje et al., 2007).
- Zenuwbeschadiging kan erectiestoornissen of retrograde ejaculatie veroorzaken.
- Een slechte glucoseregeling kan de hormonen verstoren en het testosteron verlagen.
- De insulinebehandeling zelf is niet schadelijk voor de vruchtbaarheid, maar het stabiel houden van de bloedsuikerspiegel beschermt de reproductieve gezondheid.
Primaire klonterende cholangitis (PSC)
Wat het is:
PSC is een chronische leverziekte die ontsteking en littekenvorming van de galwegen veroorzaakt. Het treft vaker mannen dan vrouwen en komt vaak voor naast colitis ulcerosa, een inflammatoire darmziekte.
Impact op vruchtbaarheid:
- Leverproblemen kunnen de hormoonhuishouding verstoren, waardoor het testosteron en de zin in seks afnemen.
- Constante vermoeidheid kan seksuele problemen veroorzaken en de motivatie verminderen.
- Hoewel de gegevens beperkt zijn, draagt ontsteking waarschijnlijk bij aan oxidatieve spermaschade.
- Geneesmiddelen zoals ursodeoxycholzuur (UDCA) en TNF-blokkers die worden gebruikt voor IBD lijken over het algemeen veilig voor de vruchtbaarheid van mannen.
Conclusie
Auto-immuunziekten brengen veel uitdagingen met zich mee voor mannen - niet alleen pijn en vermoeidheid, maar ook mogelijke gevolgen voor de vruchtbaarheid. Ontsteking, oxidatieve stress en hormonale verschuivingen kunnen allemaal het sperma beschadigen en de seksuele gezondheid beïnvloeden. Er is echter goed nieuws: de meeste moderne behandelingen, vooral biologische geneesmiddelen, lijken veilig te zijn voor de mannelijke voortplantingsfunctie.
Mannen met auto-immuunziekten kunnen kits voor het thuis testen van sperma om de gezondheid van de vruchtbaarheid te volgen - zoals aantal, vorm en beweeglijkheid van het sperma. Testen voor of tijdens de behandeling helpt mannen om zelfverzekerde beslissingen te nemen en nauwer samen te werken met hun arts.
Door ziekteactiviteit in een vroeg stadium aan te pakken en de vruchtbaarheid regelmatig te controleren, kunnen mannen hun reproductieve gezondheid beschermen en met vertrouwen plannen maken voor toekomstig ouderschap.
