Vruchtbaarheidsproblemen nemen wereldwijd toe. Veel koppels worstelen om zwanger te worden. Onvruchtbaarheid heeft vele oorzaken. Nieuw onderzoek wijst op een ander mogelijk risico. Chemicaliën uit onkruidverdelgers kunnen opduiken in sperma. Een onderzoek uit 2024 van een Franse onvruchtbaarheidskliniek vond glyfosaat in meer dan de helft van de geteste monsters. Er werden ook hogere gemiddelde concentraties gevonden in zaadvocht dan in bloed. Dat patroon suggereert dat de chemische stof zich kan verzamelen in voortplantingsvloeistoffen. (Vasseur et al., 2024 (PubMed); volledig document) Dit roept vragen op over hoe chemische stoffen in het milieu de vruchtbaarheid van mannen kunnen beïnvloeden.
Wat is glyfosaat?
Glyfosaat is een veelgebruikte onkruidverdelger. Het is vooral bekend als hoofdingrediënt van Roundup. Het wordt gebruikt in de landbouw en in sommige producten voor huis-tuin-en-keukengebruik. In de EU wordt glyfosaat beoordeeld door regelgevende instanties als onderdeel van het goedkeuringsproces. EFSA's 2023 peer review zei dat het geen “kritieke gebieden van zorg” identificeerde, maar het rapporteerde wel hiaten in de gegevens. (EFSA, 2023)
Glyfosaat en sperma: Belangrijkste bevindingen
Het onderzoek uit 2024 testte mannen die een Franse onvruchtbaarheidskliniek bezochten. Uit het onderzoek bleek dat in 55% van de spermamonsters glyfosaat meetbaar was. (Vasseur et al., 2024) De onderzoekers rapporteerden ook hogere niveaus in zaadvocht dan in bloed. Gemiddeld waren de niveaus ongeveer vier keer zo hoog in zaadvocht. (Vasseur et al., 2024) Dit is belangrijk omdat zaadcellen en zaadvocht dicht bij elkaar liggen. Als daar een chemische stof aanwezig is, kan het sperma daar langer aan worden blootgesteld.
Het is belangrijk om de context in gedachten te houden. Dit was geen onderzoek onder het grote publiek. Het was gebaseerd op mannen die al naar een onvruchtbaarheidskliniek gingen. Het is dus mogelijk dat de resultaten niet overeenkomen met de bredere populatie. Toch zijn de bevindingen een signaal dat de moeite waard is om aandacht aan te besteden. Ze laten zien dat glyfosaat kan worden gedetecteerd waar sperma leeft en beweegt.
DNA-schade en oxidatieve stress
De onderzoekers keken ook naar oxidatieve stress. Oxidatieve stress is een toestand waarbij schadelijke moleculen de afweer van het lichaam overtreffen. Wanneer dat gebeurt, kunnen cellen beschadigd raken.
Spermacellen zijn bijzonder gevoelig. Hun membranen bevatten veel vetten en ze hebben minder reparatiemiddelen dan veel andere cellen.
In de studie uit 2024 werden glyfosaatniveaus in verband gebracht met markers van oxidatieve stress. Het artikel meldt ook een verband tussen glyfosaat in seminaal plasma en 8-OHdG. 8-OHdG wordt veel gebruikt als een marker die gekoppeld is aan DNA-schade. (Vasseur et al., 2024) Dit bewijst geen oorzaak en gevolg. Maar het ondersteunt wel het idee dat een hogere blootstelling gekoppeld kan zijn aan meer celstress.
Invloed op de reproductieve gezondheid
De auteurs concludeerden dat de resultaten wijzen op een negatieve invloed op de reproductieve gezondheid van mannen. (Vasseur et al., 2024) Oxidatieve stress wordt in veel onderzoeken in verband gebracht met een slechtere spermakwaliteit. Het kan invloed hebben op hoe goed sperma beweegt. Het kan ook het aantal en de vorm van de zaadcellen beïnvloeden. Dit zijn veelgebruikte metingen die worden gebruikt bij het testen van sperma. Voor laboratoriumnormen voor het testen van sperma is het handboek van de WHO een belangrijke referentie. (WHO laboratoriumhandleiding voor sperma, 6e editie)
Als je eenvoudige uitleg wilt over belangrijke spermamaatregelen, kunnen deze gidsen je helpen: Gids voor beweeglijkheid van sperma en Ultieme gids voor het aantal zaadcellen. Als je meer wilt weten over DNA-gerelateerde spermaschade, zie dan: Fragmentatie DNA sperma.
Wie loopt het meeste risico?
Sommige mensen worden meer blootgesteld dan anderen. Het onderzoek identificeerde groepen met hogere niveaus. Het klopt ook met wat we weten over hoe pesticiden het lichaam bereiken. Meer contact betekent meestal meer blootstelling.
Landarbeiders en tuinarchitecten
Mensen die in de landbouw of landschapsarchitectuur werken, kunnen vaker met herbiciden omgaan. Blootstelling kan gebeuren door spuitnevel, huidcontact of besmette kleding. Het kan ook gebeuren door “mee naar huis genomen” blootstelling. Dat is wanneer chemicaliën mee naar huis reizen op schoenen, kleding of uitrusting. NIOSH legt eenvoudige stappen uit om de blootstelling bij thuiskomst te verminderen. Deze omvatten het verwijderen van werkschoenen voordat je het huis binnengaat, het direct omkleden, het apart wassen van werkkleding en zo snel mogelijk douchen. (NIOSH, bijgewerkt op 3 april 2024)
Rokers
In het onderzoek van 2024 hadden rokers hogere glyfosaatspiegels dan niet-rokers. (Vasseur et al., 2024) De auteurs suggereerden dat roken invloed kan hebben op hoe het lichaam glyfosaat absorbeert of vasthoudt. Dit is nog steeds een theorie. Er is meer onderzoek voor nodig. Maar roken wordt in veel onderzoeken al in verband gebracht met slechtere sperma-uitkomsten. Stoppen is dus een verstandige stap voor de meeste mensen die zwanger willen worden.
Hoe mensen worden blootgesteld
De meeste mensen passen geen herbicide toe op het werk. Daarom helpt het om uit te leggen hoe blootstelling toch kan gebeuren. Er zijn een paar veel voorkomende routes.
1) Directe behandeling
Hieronder valt ook mengen, spuiten of reinigen van apparatuur. Contact met de huid is belangrijk. Net als het inademen van spuitnevel. Etiketten en veiligheidsregels zijn er niet voor niets. Zelfs kleine spatten kunnen in de loop van de tijd oplopen.
2) Drift en sproeien in de buurt
Spuitdrift kan optreden wanneer herbiciden buiten worden toegepast. Wind, temperatuur en spuitmethode spelen allemaal een rol. Mensen die in de buurt van behandelde gebieden wonen, hebben meer kans op contact.
3) Residuen in voedsel
Glyfosaat kan als residu aanwezig zijn op sommige gewassen. Dat betekent niet dat elk voedingsmiddel hetzelfde gehalte heeft. Het kan variëren per gewas en landbouwmethode. Het wassen van producten kan sommige residuen op het oppervlak verminderen. Maar het kan zijn dat het de residuen binnenin het voedsel niet verwijdert. Dit is een van de redenen waarom sommige mensen kiezen voor biologische opties.
4) Thuis meenemen
Als je met pesticiden werkt, kan je huishouden ook blootgesteld worden. NIOSH beveelt stappen aan zoals direct van kleding wisselen, werkkleding apart wassen en na het werk handen wassen of douchen. (NIOSH, 2024) Deze stappen zijn eenvoudig. Ze kunnen ervoor zorgen dat er minder dingen je huis binnenkomen.
Wereldwijde perspectieven en regelgeving
Er is nog steeds discussie over glyfosaat en de risico's voor de gezondheid. Verschillende groepen experts zijn tot verschillende conclusies gekomen. Dit kan verwarrend zijn. Maar het is ook gebruikelijk in de volksgezondheid wanneer het bewijsmateriaal gemengd is.
In 2015 classificeerde het IARC (onderdeel van de WHO) glyfosaat als “waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen” (groep 2A). Het IARC concludeerde ook dat er sterk bewijs was voor genotoxiciteit. (IARC, 2015) In 2023 zei de collegiale toetsing van de EFSA dat er geen “kritieke probleemgebieden” waren geïdentificeerd, terwijl er wel melding werd gemaakt van lacunes in de gegevens. (EFSA, 2023)
Deze standpunten zijn niet identiek. Ze beantwoorden ook enigszins verschillende vragen. IARC richt zich op gevaar (kan het schadelijk zijn in bepaalde omstandigheden). Regelgevers richten zich vaak op risico (is schade waarschijnlijk bij verwachte blootstellingsniveaus). Beide invalshoeken zijn belangrijk. Ze leiden alleen tot verschillende soorten uitspraken.
Verzoeken om regelgeving
Volksgezondheidsgroepen en campagnevoerders blijven aandringen op strengere regels op sommige plaatsen. Voorstanders van glyfosaat zeggen dat het bewijs niet duidelijk genoeg is voor een verbod. Anderen pleiten voor een “beter-veilige” aanpak wanneer er onzekerheid blijft bestaan. Wat de uitkomst van het beleid ook wordt, het verminderen van persoonlijke blootstelling is voor veel mensen nog steeds praktisch.
Wat dit onderzoek wel (en niet) kan bewijzen
De 2024 studie is belangrijk. Maar het heeft ook beperkingen. Inzicht in die beperkingen helpt lezers om de bevindingen juist te interpreteren.
Wat het laat zien
- Glyfosaat kan worden gedetecteerd in zaadvocht in een onvruchtbare kliniekpopulatie. (Vasseur et al., 2024)
- De gemiddelde waarden waren hoger in het zaadvocht dan in het bloed van de onderzochte monsters. (Vasseur et al., 2024)
- Hogere glyfosaatniveaus waren gekoppeld aan hogere oxidatieve stressmarkers. (Vasseur et al., 2024)
Wat het niet bewijst
- Het bewijst niet dat glyfosaat onvruchtbaarheid veroorzaakt bij alle mannen.
- Het laat niet zien wat “veilige” of “onveilige” niveaus in sperma zijn.
- Het bewijst niet dat het verlagen van glyfosaat de spermaresultaten in alle gevallen zal verbeteren.
Daarom zijn vervolgonderzoeken belangrijk. We hebben grotere steekproeven nodig. We hebben ook studies in de algemene bevolking nodig. En we hebben onderzoek nodig dat veranderingen in de tijd volgt.
Blootstelling aan glyfosaat verminderen
Als je de blootstelling wilt verlagen, begin dan met stappen die praktisch zijn en weinig risico met zich meebrengen. Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Kies de stappen die bij je leven passen.
1. Kies biologische producten (wanneer je kunt)
Kiezen voor biologisch kan de blootstelling aan sommige synthetische bestrijdingsmiddelen verminderen. Het kan de blootstelling niet volledig wegnemen. Maar het kan het in de loop van de tijd wel verminderen. Als biologisch te duur is, richt je dan op een paar producten die je het vaakst eet. Het wassen van producten is nog steeds nuttig.
2. Vermijd thuis producten op basis van glyfosaat
Als je thuis onkruidverdelger gebruikt, controleer dan eerst het etiket. Vermijd producten die glyfosaat vermelden. Gebruik indien mogelijk handmatig onkruid wieden, mulchen of andere methoden. Als je toch een pesticide gebruikt, volg dan nauwkeurig de aanwijzingen op het etiket.
3. Gebruik beschermende kleding (vooral voor werknemers)
Als je op je werk met herbiciden omgaat, draag dan de juiste beschermende kleding. Bedek je huid. Gebruik oog- en gezichtsbescherming als er spray op zit. Was je handen na gebruik. Trek je werkkleding uit aan het einde van je dienst. NIOSH beveelt ook stappen aan om de blootstelling thuis te verminderen. (NIOSH, 2024)
4. Blootstelling bij thuiskomst verminderen
Als je met pesticiden werkt, bescherm dan ook de mensen met wie je samenwoont. Doe je werkschoenen uit voordat je het huis binnengaat. Trek je werkkleding meteen uit. Werkkleding apart wassen. Douche of was je handen zodra je kunt. Dit zijn de stappen die NIOSH benadrukt voor het verminderen van de blootstelling thuis. (NIOSH, 2024)
5. Reproductieve gezondheid bewaken
Als je zwanger wilt worden, overweeg dan om de gezondheid van je sperma in een vroeg stadium te controleren. Een spermaonderzoek kijkt naar kernmetingen zoals aantal, beweeglijkheid en morfologie. Het handboek van de WHO beschrijft standaard laboratoriummethoden voor spermaonderzoek. (WHO-handboek, 6e editie) Als je je zorgen maakt over DNA-schade, kan een DNA-fragmentatietest worden besproken met een arts. Je kunt hier ook meer lezen: Fragmentatie DNA sperma.
6. Ondersteun de afweer van je lichaam
Gezonde gewoonten kunnen oxidatieve stress helpen verminderen. Ze nemen de oorzaak misschien niet weg. Maar ze kunnen wel je basisgezondheid verbeteren. Streef naar een evenwichtig dieet. Eet voldoende fruit en groenten. Beweeg regelmatig. Slaap voldoende. Vermijd roken. Beperk zware alcoholconsumptie. Deze stappen ondersteunen de gezondheid van sperma in het algemeen.
Wanneer hulp zoeken?
Als je al een tijdje probeert zwanger te worden, is het misschien tijd voor hulp. Veel richtlijnen stellen voor om hulp te zoeken na 12 maanden proberen. Als de vrouwelijke partner ouder is, zoeken mensen vaak eerder hulp. Als je met bestrijdingsmiddelen werkt, kun je ervoor kiezen om de gezondheid van het sperma eerder te controleren. Een vroege controle kan stress verminderen en tijd besparen.
Neem praktische gegevens mee naar je afspraak. Vertel over je functie en geschiedenis van blootstelling aan chemische stoffen. Vermeld hoe vaak je spuit en welke producten je gebruikt. Vermeld roken, vaping of zwaar alcoholgebruik. Deze details helpen de arts om beter advies te geven.
FAQ
Veroorzaakt glyfosaat zeker onvruchtbaarheid?
Niet definitief. De studie uit 2024 toont aan dat glyfosaat kan worden aangetroffen in zaadvloeistof en legt een verband met oxidatieve stressmarkers. Maar het bewijst geen oorzaak en gevolg. (Vasseur et al., 2024) Er is meer onderzoek nodig.
Waarom maakt het uit dat de waarden in sperma hoger waren dan in bloed?
Omdat het suggereert dat de chemische stof in voortplantingsvloeistoffen kan blijven. Dat kan betekenen dat sperma langer wordt blootgesteld. De studie rapporteerde gemiddelde niveaus die ongeveer vier keer zo hoog waren in seminaal plasma. (Vasseur et al., 2024)
Wat is oxidatieve stress in eenvoudige bewoordingen?
Het is wanneer de “celstress” hoog is. Schadelijke moleculen stapelen zich sneller op dan het lichaam ze kan verwijderen. Dit kan cellen beschadigen. Spermacellen zijn gevoelig voor dit soort schade.
Wat zijn de meest praktische stappen om nu te nemen?
Begin met wat je onder controle hebt. Vermijd het gebruik van glyfosaatproducten thuis. Gebruik beschermende kleding als je met herbiciden werkt. Verminder de blootstelling thuis door je om te kleden en af te wassen na het werk. Als je zwanger wilt worden, overweeg dan een spermaonderzoek. Voor testnormen, zie het WHO-spermahandboek. (WHO-handboek, 6e editie)
Conclusie: De gezondheid van uw vruchtbaarheid onder controle krijgen
De ontdekking van glyfosaat in zaadvocht is een belangrijk waarschuwingssignaal. In een onderzoek uit 2024 in een Franse onvruchtbaarheidskliniek bevatte 55% van de spermamonsters meetbaar glyfosaat. De studie rapporteerde ook verbanden met oxidatieve stressmarkers en een DNA-schademarker. (Vasseur et al., 2024) Er is meer onderzoek nodig om te bevestigen wat dit betekent voor vruchtbaarheidsresultaten in het dagelijks leven. Toch is het verminderen van blootstelling voor veel mannen een verstandige stap. Kleine veranderingen kunnen al veel opleveren. Kies thuis voor een veiligere onkruidbestrijding. Gebruik bescherming op het werk. Verminder de blootstelling van thuis. En controleer de gezondheid van je sperma in een vroeg stadium als je een gezin wilt stichten.
Referenties
- Vasseur C, et al. (2024). Aanwezigheid van glyfosaat in menselijk sperma: eerste melding en positieve correlatie met oxidatieve stress in een onvruchtbare Franse populatie.
- ScienceDirect: Volledige tekst van de studie van 2024.
- EFSA (2023). Glyfosaat: geen kritieke probleemgebieden; er zijn hiaten in de gegevens vastgesteld.
- IARC (2015). IARC classificatie van glyfosaat als “waarschijnlijk kankerverwekkend voor de mens” (Groep 2A).
- WHO. Laboratoriumhandboek voor het onderzoek en de behandeling van menselijk sperma (6e editie).
- NIOSH (bijgewerkt op 3 april 2024). Over blootstelling bij thuiskomst (reproductieve gezondheid).
